Apart

Wszystko na świecie dzieje się po to, by zakończyć się książką.                                              Stephane Mallarme W półmroku przebiegam palcami po grzbietach książek. Gładkie i chropowate. Śliskie i szorstkie. Opasłe tomiska i miniaturowe, broszurowe wydania. Każda z nich opowiada unikalną historię, każda zaprasza do wyjątkowego świata. Czy istnieje dla mnie ta jedyna, niepowtarzalna? Ta, po którą sięgam tysięczny raz, i która stała się przewodnikiem przez życie? Z której pochodzi credo otulające mój świat? Wybór jest tak trudny i książek przeczytanych tak wiele, że nie śmiem wskazać jednej. Ba, właściwie nie odważę się wymienić żadnej. Nie, wcale nie dlatego, że tak wiele z książek czerpię; wręcz przeciwnie, słowa, które mogłyby zostać uznane za sumę moich przekonań, widnieją pod nagłówkiem bloga i znalezione zostały w Internecie, nie na kartach ksiąg. Nie oznacza to bynajmniej, iż sieć zdołała wyprzeć książki z mojego życia. Nie ma na to szans, gdzież bowiem znajdę większą różnorodność historii niż na zapisanych słowami kartkach papieru? Gdybym jednak zmuszona została wymienić choć jeden tytuł, w tej chwili zdecydowałabym się na sarkastyczne opowiadania Woody Allena. Są pełne ironii, pełne absurdu i bezkompromisowego wytykania tego, co nie powinno mieć racji bytu, a jednak towarzyszy nam niemal na co dzień. Jednocześnie wypełnione są uśmiechem. Przekonują, że kapka dystansu do zwariowanego świata jest niezbędna by zachować psychiczną równowagę. Ciężko więc powiedzieć, że jedno wyjątkowe zdanie jest moją ideą przewodnią, raczej światopogląd rodem z allenowskich opowiadań. Czy jednak istnieje książka, która jest dla mnie lekiem na całe zło? Obawiam się, że znów niekoniecznie. Nie istnieje taka książka, nie ma takiego filmu, nie znalazłam takiej historii. Teraz, kiedy piszę te słowa, przyszło mi na myśl, że prawdopodobnie dzieje się tak dlatego, że nie dopuszczam do siebie zbyt wielu chwil ‘całego zła’. Może te chwile jeszcze mnie nie dotknęły, może je przeoczyłam? Tak czy inaczej, właściwie literatura nie ma mnie z czego leczyć. Na codzienną chandrę zaś najlepsza jest ostra muzyka. Kiedy myśli biegną w różnych kierunkach, czytanie nie sprawia mi radości, jest kłopotem raczej, męczącą czynnością. Spokój myśli pozwala skoncentrować się na słowie, od niepokoju nawet najcudowniejsze słowa odciągnąć mnie nie potrafią. Oczywiście, są jednak książki, które potrafią wprowadzić mnie z neutralnego w dobry nastrój. Przeczytałam ich całą masę. Ot, choćby zbiorek czeskich opowieści czy niedawno przeczytane opowiadania Janusza Osęki, zatytułowane ‘Kronika pewnej planety’. Okazało się jednak, że kiedy skonfrontowałam to, co napisałam z zawartością mojej biblioteczki, znalazła się książką, którą pod kategorię leku mogłabym podciągnąć – biografia Fridy Kahlo. Tyle w tej kobiecie silnej woli, determinacji, chęci walki o swoje marzenia prywatne i zawodowe, radości mimo bólu, że jest ona dla mnie uosobieniem życia. Jest kilka książek, do których wracałam wiele razy. Niekoniecznie jest ich zbyt wiele: choć czasem jest to wskazane, niespecjalnie lubię przeżywać te same historie wielokrotnie. Jakkolwiek to zabrzmi, chyba najwięcej razy czytałam sienkiewiczowski ‘Potop’. Sentyment to tej opowieści sprawia, że ilekroć w telewizji leci serialowa ekranizacja, oglądam ją z niekłamaną przyjemnością. Wydaje mi się jednak, że nie tyle jest to kwestia historii samej w sobie, a raczej dzieje się tak za sprawą głównego bohatera. Andrzej Kmicic wyszedł Sienkiewiczowi wybornie: nie wiem, czy chciałabym dostać od losu takiego zawadiakę w życiu realnym, ale co nie najbardziej pożądane w prawdziwym życiu, w fikcyjnej historii może zrobić furorę. Ale ja nie o książkach ponownie przeczytanych chciałam pisać, a o tych, do których wrócić bym nie chciała, nie ze względu na ich nikłą wartość literacką, a raczej dlatego, że emocjonalnie wrócić do nich bym nie była w stanie. Tak, takich pozycji jest kilka. Nie wszystkie pamiętam z tytułu, są to jednak głównie historie nieszczęśliwe. Nieszczęśliwe wspomnienia, ukonkretnię. Niejeden raz wyraziłam opinię, że lubię, gdy książka nie kończy się ‘życiem długim, mlekiem i miodem płynącym’. Kiedy jednak czytam pamiętnik, wspomnienia, biografię chciałabym, by kończyły się słodkim happy-endem. Nawet jeśli wiem, że taki jest niemożliwy, bo czasu cofnąć się nie da, i nie ma możliwości, by zmienić niektóre życiorysy. Jedną z takich historii jest ‘Czasami wołam w niebo’ Tamary Zwierzyńskiej-Matzke i jej męża Svena Matzke. Być może niechęć do wczytywania się w takie historie jest najprostszym sposobem na wypychanie ich z własnej świadomości, na nieprzyjmowanie do wiadomości, że każdego z nas, w tym i mnie, może spotkać taki los. Okazuje się, że jedna ze szkolnych lektur jest moją ulubioną powieścią. Jaki jest więc mój stosunek do lektur szkolnych? W tym momencie dość obojętny, przyznam. Niedawno jednak, zapytana przez uczennicę, dlaczego nie zostałam polonistką, skoro z taką pasją o książkach mówię, odparłam, że nie umiałabym przekonać uczniów do czegoś, co mnie samej nie przekonuje. Nie ukrywam, że lektury mnie w większości nudziły. Ciężko powiedzieć, czy dlatego, iż narzuconymi były czytadłami, czy rzeczywiście historie w nich opowiadane trąciły tak mocno myszką, że zafascynować mnie nie umiały. Cóż, pewna jestem, że każda z lekturowych pozycji niesie za sobą coś cennego, skłonię się więc ku pierwszemu powodowi, za przykład podając prusowską ‘Lalkę’, do której w czasach licealnych zabierałam się kilkukrotnie (podobnie do serialu) i przekonać się nie mogłam, a którą już w czasach nauczycielskich przeczytałam z niekłamaną przyjemnością.  Do przyjemności z czytania nawiązując więc, do kolejnej kwestii przeskoczę; mianowicie, czy jest taka książka, nad którą zdarzyło mi się spędzić noc i połowę poranka. Moja odpowiedź pewnie mole książkowe rozczaruje, ale nie, nie przypominam sobie takiego dzieła. Hmm, być może zdarzyło mi się zarwać dla czytania nieco nocy w zamierzchłych czasach podstawówkowych, nie przytrafia mi się to jednak teraz. Zbyt cenne są dla mnie godziny snu. Wygląda więc na to, że śpioch we mnie wygrywa z przedbiegach z czytelniczym kawałkiem mojej duszy. Z powodu czytania za to, gazet jednak, nie książek, spóźniłabym się ładnych parę razy do pracy: bo artykuł taki ciekawy, że szkoda czytanie na kilka godzin przerywać. Ciekawostką niech będzie, że tuż przed feriami leciałam do szkółki na łeb na szyję, zaczytałam się bowiem w wywiadzie z panem Czesławem Kiszczakiem. We fragmentach. Czyżby czas kupić książkę? Zwykle przyjemność czytania dają nam książki wypełnione radością. Nie wszyscy lubią mroczne, nieszczęściem przetkane opowieści; niejeden po książkę sięga po to, by oderwać się od szaroburego świata i dlatego szuka w niej kawałka tęczy, który być może trudniej dostrzec w codzienności. A ja? Czy na mojej półce w ogóle stoją radosne książki? Czy takie zapadają mi w pamięć? Bo wyobraźmy sobie, że przyjaciółka idzie na oddział patologii ciąży i spędzi tam cały długi miesiąc. Co mam jej polecić, by myśli od swojego zmartwienia oderwała? I znów nie mam bladego pojęcia. Co ja czytałam takiego, co na duchu podnieść by umiało, co by dawało nadzieję, że nawet z najbardziej zaplątanej sytuacji jest wyjście, że największe nieszczęście w szczęście los przekuć może? I, po drugie, co ja w ogóle czytałam ostatnio kobiecego? A może w powyższej sytuacji o to właśnie chodzi, by zapomnieć o kobiecych dylematach i przeczytać coś, co w zupełnie inny świat przeniesie? Co ja bym, wreszcie, w takim momencie mojego życia najchętniej przeczytała? Wiele pytań, nie wiem, czy jakakolwiek odpowiedź.  Nie wiem też, jaką książkę poleciłabym kobiecie, a jaką mężczyźnie, którzy do tej pory nie czytali nader często. Wiem za to doskonale, jakiej bym nie poleciła. Nie zarekomendowałabym mojego ukochanego Marqueza, bo to literatura ciężkiego kalibru i znudzić może, bardziej jeszcze zniechęcając marnego czytelnika do świata książki. Wiem, zniechęciłam bowiem w ten sposób do kolumbijskiego czytelniczkę aktywną. Myślę, że dobrą robotę w tej dziedzinie wykonały J.K. Rowling i Stephenie Meyer (ups, drugie nazwisko wyleciało z głowy i musiałam poszperać w sieci), a na rodzimym gruncie Katarzyna Grochola czy Małgorzata Kalicińska. Nieistotne, że część czytelników mizerne ma o dziełach owych pań zdanie, istotne, że zmusiły one do czytania rzesze nastolatków i kobiet, i pewnie panów również. Więc może na początek warto by przeczytać coś lekkiego i przyjemnego. Ot, choćby coś z harlequinowskiej serii, z której sama połknęłam kilka pozycji smażąc się niemiłosiernie na słońcu w których z upalnych dni. Myślę, że dla czytelniczo początkujących panów niezłą lekturą byłaby książka Hugh Laurie zatytułowana ‘Sprzedawca broni’. Tak, książka doktora House’a. Przyznam, że mnie raczej znudziła, bo Laurie-House o niebo przebija Laurie-pisarza, ale akcja jest wartka, gra słów czasem zabawna, a język nieekwilibrystyczny. Na Duńskiego podziałała zaś tolkienowska trylogia ‘Władca pierścieni’ (sama czytałam kilka razy, podczas gdy do filmu podchodziłam trzy razy, dwie pierwsze próby przesypiając). Potem zaczytał się w ‘Mrocznej wieży’ King’a.  A propos Duńskiego, bo czytacz z niego niekonieczny, nie wydaje mi się, że brak miłości do literatury może sprawić, że miłość umrze, a przyjaźń zmarnieje. Jest tyle tematów do rozmów, że można wybrać dla siebie coś pozaksiążkowego. Zresztą, o literaturze mam z kim porozmawiać: mam szczęście pracować w miejscu, gdzie gros ludzi czyta dużo i jest okazja, by powymieniać się refleksjami na temat przeczytanych dzieł, pospierać się na temat ich ważności i wartości, podsłuchać, po co warto sięgnąć. Oczywiście, nasze czytelnicze gusta są czasem mocno rozbieżne, ale dyskutowanie o cudzych smakach jest ciekawym doświadczeniem: można przypadkowo przekonać się do czegoś, czego świadomie człowiek by z półki nie wziął. W ten sposób właśnie koleżanka namówiła mnie do zagłębienia się w przygody Jakuba Wędrowycza wymyślnego przez Andrzeja Pilipiuka. Czytałam z zapartym tchem, a byłam przekonana, że książki z koszyka z napisem ‘fantasy’ nie są dla mnie. Abstrahując od książki, podobnie było z hiszpańskojęzycznym filmem pod tytułem ‘Labirynt fauna’.  Skoro zaś o filmie mowa, czy jest taka książka, która, moim zdaniem, nie powinna zostać sfilmowana? I czy jest taka, którą chętnie zobaczyłabym na ekranie, choć jeszcze nikt nie wpadł na pomysł, by ją na film przetworzyć? Swoją drogą, moja praca magisterska tej kwestii właśnie dotykała: pisałam o ‘Locie nad kukułczym gniazdem’ i ‘Przerwanej lekcji muzyki’. Pierwsze dzieło zachwyciło mnie i książkowo, i filmowo. Zachwyca mnie od wielu już lat. Drugie, cóż, film chłonęłam całą sobą, książka była dla mnie raczej przeciętna. Wracając jednak do postawionych na początku akapitu pytań. Hmm, myślę, że chętnie zobaczyłabym film oparty na powieści pod tytułem ‘Złuda’ Carmen Laforet. Otulona atmosferą upiornego i dusznego mieszkania, otoczona kostycznymi krewnymi osiemnastoletnia Andrea, odkrywa dla siebie Barcelonę lat czterdziestych, smakuje przyjaźni i nienawiści, delektuje się i wypluwa budzącą się w niej kobiecość. Chciałabym jednak, by film zrobili Hiszpanie, nie widzę tej książki jako produkcji amerykańskiej, z polukrowanymi wątkami. Jaka zaś książka nie powinna być nigdy zekranizowana? Może opowiadania Pilipiuka właśnie. Wydaje mi się, że filmy fantastyczne w dużej mierze mają tendencję do przerysowań, do popadania w śmieszność, do degenerowania książkowego humoru, ich twórcy bowiem skupiają się głównie na efektach specjalnych, często ignorując pisarski przekaz.  O autorze książki mówiąc, poruszę kolejną kwestię. Mianowicie, czy zastanawiam się nad okolicznościami powstania książki, nad osobowością autora, szczegółami jego życia; czy zastanawiam się jednocześnie, co o tej książce myślą inni czytelnicy czy skupiam się na własnych odczuciach i samej w sobie treści. Przyznam, że dość rzadko buszuję w pisarskich życiorysach – zmuszona byłam wgryźć się jedynie w życiorys Ken’a Kessey’a, który okazał się pasjonujący, swoją drogą. Teraz czeka na mnie biografia Gabriela Garcii Marqueza, chciałabym ją jednak przeczytać nie przez pryzmat jego dla mnie pisarskiej wielkości, a znaleźć w niej historię człowieka. Czytając, koncentruję się więc na dziele samym w sobie, na opisanej historii, na zbudowanym klimacie, na grze słów, i buduję w sobie swoją własną interpretację. Mniej interesują mnie opinie o tym, jak książkę winnam odebrać- ja chcę ją mieć na wyłączność, tylko dla siebie. Czasem zachwyci mnie jakiś drobiazg, który inni przeoczą, a dla mnie staje się on jądrem opowieści. Jednocześnie, czasem czytający nie jest w stanie oddzielić fikcji literackiej od dziejów autora, bowiem są one związane węzłem nie do przecięcia, zachodzą na siebie, uzupełniają się, przeplatają. – Powyższe powstało z klepnięcia. Dałam się skusić, żeby nie rzec wrobić, w tę notkę Dosi. Nie narzekam, nie męczyłam się zanadto. Jeśli ktoś miałby ochotę kontynuować łańcuszek, pytania, na które należy odpowiedzieć, zaznaczone są kursywą. Sama chętnie przeczytałabym o Waszych książkowych fascynacjach: być może wybrałabym coś dla siebie. Miłej zabawy!–I ponownie klikamy TUTAJ, żeby podlać drzewko.